4Horses Consulting — od 2012 roku doradza inwestorom przy projektowaniu i wyposażaniu ośrodków jeździeckich. Setki zrealizowanych ośrodków.
Po czym poznać dobre podłoże do ujeżdżalni? Rodzajów podłoży jeździeckich jest wiele, ale cechy dobrego podłoża są zawsze te same: jednorodność, sprężystość, przyczepność, amortyzacja i wilgotność. W pierwszym odcinku podcastu „Budujemy stajnię” omawiam każdą z nich, a na koniec pokazuję, czym różni się podłoże na zawodach od tego do codziennego treningu i jak je regulować.
Cechy wspólne wszystkich podłoży
Podłoża różnią się materiałem, sposobem nawadniania i dyscypliną, do której są przeznaczone. Mamy podłoża na bazie piasku kwarcowego, podłoża syntetyczne, systemy z różnymi typami nawadniania, areny do ujeżdżenia i do skoków. Niezależnie od tego istnieje zestaw cech wspólnych, który decyduje o tym, czy podłoże jest dobrej, czy złej jakości.
Zasada dotyczy praktycznie wszystkich dyscyplin. Wyjątkiem jest reining, w którym używa się bardzo specyficznych podłoży — w wielu punktach odwrotnych do tego, do czego dążymy przy budowie klasycznej areny. Dla pozostałych typów podłoży pięć cech opisanych niżej to punkt wyjścia każdej oceny.
Jednorodność — podłoże takie samo na całej powierzchni
W mojej ocenie to najważniejsza cecha dobrego podłoża. Podłoże jeździeckie musi być dokładnie takie samo na całej swojej powierzchni. Może być trochę bardziej sypkie, trochę bardziej kopne albo trochę twardsze — dopóki jest identyczne w każdym miejscu areny, koń i jeździec szybko się do niego dopasują, nawet jeśli coś jest nie tak.
Najgorsza sytuacja to arena, na której dobre fragmenty przeplatają się ze złymi. Koń na takim podłożu łatwo traci równowagę, a jeździec ma problem z powtarzalnością — część skoków po prostu nie wychodzi.
Sprężystość — ani zbyt twarde, ani zbyt kopne
Przed podłożem stoi trudne zadanie. Z jednej strony nie może być zbyt twarde, bo grozi to mikrourazami ścięgien i stawów. Kiedy koń ląduje całym ciężarem ciała, nie może trafić na zbitą, betonową powierzchnię — kopyto musi się odrobinę przesunąć do przodu, a puszka kopytowa lekko rozszerzyć, żeby dobrze przyjąć uderzenie.
Z drugiej strony podłoże nie może być zbyt kopne i zbyt miękkie. Gdy kopyto zapada się za głęboko, ryzyko urazu znowu rośnie. Aparat ruchowy konia jest świetnie przystosowany do biegu, ale nie jest idealną maszyną i jest dość wrażliwy na urazy.
Właściwą sprężystość podłoża coraz dokładniej bada FEI, która prowadzi w tym zakresie intensywne testy. Mimo to nic nie zastąpi doświadczenia i obycia z konkretną areną — to my, użytkownicy, najlepiej czujemy, czy podłoże jest dla nas odpowiednie. Cała sztuka polega na zdrowym balansie między podłożem zbyt twardym a zbyt kopnym. Więcej o tym, co dzieje się z kopytem w kontakcie z podłożem, przeczytasz w artykule Jak podłoże wpływa na ruch konia.
Przyczepność — kopyto nie może się ślizgać
Kolejna bardzo ważna cecha to przyczepność. Podłoże nie może sprawiać, że kopyto się rozjeżdża. Jeśli podłoże „puści” kopyto, koń się poślizgnie, a to bardzo niebezpieczna sytuacja, która może skończyć się upadkiem.
Czasem sam piasek nie wystarcza. Przyczepność można poprawić na kilka sposobów, między innymi stosując maty perforowane. W naszym systemie podłoża kwarcowego na matach warstwę użytkową tworzy piasek kwarcowy z flizeliną ułożony na matach perforowanych, które oddzielają ją od podbudowy. Tak zbudowaną arenę zrealizowaliśmy m.in. w Clarena Sports Club pod Wrocławiem.
Amortyzacja — podłoże przejmuje energię lądowania
Amortyzacja to w skrócie zdolność podłoża do przejmowania energii. Wyobraź sobie konia, który skacze przeszkodę 140 cm. Sam waży 400–500 kg, do tego dochodzi siodło i jeździec — a ląduje na jednej nodze. To bardzo duże obciążenia.
Dlatego każdy sposób na odebranie energii skoku ma znaczenie. Dobre podłoże radzi sobie z tym zadaniem i oszczędza ścięgna oraz stawy konia, bo część tej energii przejmuje na siebie.
Wilgotność — 8–17% wody w podłożu
Piątą cechą, kluczową dla każdego podłoża piaskowego, jest wilgotność. Około 90% podłoży jeździeckich to podłoża na bazie piasku, a piasek zawsze musi być wilgotny. Wyjątkiem są podłoża syntetyczne — na przykład tekstylne EquiTex, które nie wymaga podlewania.
Wilgotność jest ważna również dlatego, że reguluje pozostałe cechy. Jeśli podłoże jest zbyt twarde, często oznacza to, że jest zbyt wilgotne. Jeśli jest zbyt kopne — zwykle brakuje w nim wody.
Prawidłowa ilość wody w podłożu piaskowym to od 8 do 17%.
Praca użytkownika podłoża polega w dużej mierze na utrzymywaniu tej wilgotności. Dzięki temu można kontrolować wszystkie poprzednie cechy.
Te pięć cech jest uniwersalnych. Bez względu na to, jaki typ podłoża wybierzesz, to właśnie na nie patrzymy jako konsultanci, kiedy oceniamy istniejące podłoże albo doradzamy, jak zbudować nowe. O samych typach podłoży opowiem w jednym z kolejnych odcinków — porównanie systemów znajdziesz też na stronie Podłoża dla koni.
Podłoże na zawodach a codzienny trening
Często po starcie w zawodach chcielibyśmy mieć w domu takie samo podłoże jak na konkursie. Nie zawsze to dobry pomysł. Na zawodach podłoże bywa bardzo twarde — twarde podłoże pozwala koniowi mocniej się wybić i pokonać wyższą przeszkodę, a przy lądowaniu daje więcej stabilności. Szczególnie dotyczy to zawodów w skokach.
Twardsze podłoże jest jednak potencjalnie bardziej urazowe, zwłaszcza jeśli chodzi o mikrouszkodzenia. Dlatego do codziennego treningu we własnym ośrodku zaleca się podłoże nieco bardziej miękkie i elastyczne niż to, które widzisz na zawodach. Owszem, siła skoku może być o jakieś 5% mniejsza, ale takie podłoże lepiej chroni ścięgna i stawy konia — a to inwestycja w jego zdrowie i bezpieczeństwo.
Jak regulować podłoże: woda i równiarka
Na dobrej jakości podłożu możesz sam decydować, czy ma być twardsze, czy bardziej elastyczne. Służą do tego dwa narzędzia:
- ilość wody — im więcej wody w podłożu, tym podłoże twardsze,
- ustawienie równiarki — im mocniej spulchnisz podłoże, tym będzie bardziej miękkie.
Dlatego dobre podłoże to także podłoże, które łatwo się konserwuje i którym łatwo sterować, żeby uzyskać zamierzony efekt. Pomaga w tym odpowiednio dobrana równiarka do podłoża.
Wysokiej jakości podłoże jeździeckie jest trochę jak bieżnia dla lekkoatlety. To dopracowany, specjalistyczny system, który z jednej strony chroni zdrowie koni — w końcu w dużej części sportowców — a z drugiej pomaga im osiągać dobre wyniki.
Na koniec
Pięć cech — jednorodność, sprężystość, przyczepność, amortyzacja i wilgotność — to lista kontrolna, z którą warto podejść do każdego podłoża: nowego i istniejącego. Jeśli planujesz nową ujeżdżalnię albo modernizację, wstępną wycenę policzysz w kilka minut: Wyceń podłoże online. W sprawie konkretnego projektu skontaktuj się z nami, a przykłady obiektów znajdziesz w realizacjach.
Masz pytanie albo własne doświadczenia z podłożem? Napisz w komentarzu pod odcinkiem na YouTube — chętnie odpowiem i wrócę do tematu w kolejnym odcinku.
Doradzamy, projektujemy i dostarczamy wyposażenie stajni. Od 2012 roku.
Artykuł powstał na podstawie odcinka 1 podcastu „Budujemy stajnię” (YouTube). Wersja audio: posłuchaj odcinka 1 na Spotify (cały podcast: „Budujemy stajnię” na Spotify).